Բարձր Հայք աշխարհի Կարնո գավառի կենտրոն Կարին-Էրզում քաղաքը

Բարձր Հայք աշխարհի Կարնո գավառի կենտրոն Կարին քաղաքը գտնվում է Եփրատ գետի ձախ կողմում, Այծպտկունք լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերին
Կարինը հնագույն բնակավայր է որը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 2 – րդ հազարամյակի 2-րդ կեսին

Նրա դերն ու նշանակությունը առանձնապես սկսում է մեծանալ 387 թ Հայասաանի առաջին բաժանումից հետո, որպես բյուզանդական մասի սահմանային կարևորագույն բերդաքաղաք։

Բյուզանդիայի Թեոդոս II կայսեր (408 – 450 թթ) հանձնարարությամբ, Անատոլ զորավարը,
431 թ Կարինում կառուցում է նոր ամրություններ և կայսեր անունով քաղաքը կոչում Թեոդոսուպոլիս։

Քաղաքի ամրություններն ու պաշտպանական կառռւյցները ընդարձակվում, վերակառուցվում են նաև Անաստաս I – ի (491-518 թթ.) և հատկապես՝ Հուստինիանոս I – ի (527-565 թթ) ժամանակ։

7 – 9-րդ դդ Կարինը մերթ բյուզանդական, մերթ արաբական մասում էր գտնվում։ Այդ շրջանում Կարինը Կալիկալա և այլ անուններով շատ հաճախ հիշատակվում է նաև արաբական աղբյուրներում։

885 թ Հայաստանում Բագրատունիների թագավորության հաստատումից հետո Կարինը նույնպես մտավ հայկական պետության կազմի մեջ։ 949 թ, սակայն, բյուզանդացիները այն նորից խլեցին հայերից, 1049 թ, երբ սելջուկ-թուրքերը հիմնահատակ կործանեցին Արծն քաղաքը, նրա կենդանի մնացած բնակիչները եկան ու հաստատվեցին Կարինում և այն իրենց հայրենի քաղաքի անունով կոչեցին նաև Արծն, որից և առաջացան Կարինի թուրք-արաբական Արզն Ռում (այսինքն՝ հռոմիացիների Արծն), Արզրում, Էրզրում անունները։

Սելջուկ-թուրքերին կարճ ժամանակով այստեղից վռնդեցին Զաքարյանները, իսկ 1242 թ քաղաքն անցավ մոնղոլ-թաթարների իշխանության տակ։

15-րդ դարում Կարինին հաջորդաբար տիրում են կարակոյունլու և աղկոյունլու ցեղերը, իսկ 1514 – ին այն գրավում է օսմանյան սուլթան Սելիմ I – ը։

19 – 20-րդ դդ ռուսական զորքերը երեք անգամ ազատագրել են քաղաքը թուրքերից և երեք անգամն էլ՝ վերադարձրել։ 1829 թ Ադրիանապոլսի հաշտության պայմանագրով, երբ Կարինը վերադարձվեց թուրքերին, ռուսական զորքերի հետ քաղաքից հեռացան հազարավոր հայեր, որոնք բնակություն հաստատեցին Ախալցխայի, Ախալքալաքի, Լոռիի, Փամբակի շրջաններում։

1877 – 78 թթ ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, սեպտեմբերի 7-ին, երբ քաղաքը կրկին թողնվեց, այնտեղից Անդրկովկաս գաղթեց 2000 ընտանիք։

1918 թ փետրվարի 26-ին քաղաքը նորից է անցնում թուրքերի ձեռքը։

#հայաստան #երեւան #հայեր #հայ #կարին #էրզրում #արեւմտյանհայաստան #գյումրի #հայոցպատմություն #պատմություն #էրգիր #history

source